Σάββατο, 12 Ιανουαρίου 2019

Ορθογραφία του ρήματος και της μετοχής στα Νέα Ελληνικά

Ορθογραφία του ρήματος και της μετοχής στα Νέα Ελληνικά (Με ασκήσεις)



Αποτέλεσμα εικόνας για ορθογραφία ρημάτων
πηγη

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ - ΕΝΕΣΤΩΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ


Τα ρήματα σεγράφονται μεπαραδείγματαΕξαιρούνται τα:
-άβο (-αύω)βανάβω, θάβω, ράβω, σκάβωπαύω, αναπαύω, απολαύω, θραύω (σπάζω),
ψαύω (ψηλαφώ, αγγίζω)
-έβο (-εύω)ευγυρεύω, κλαδεύω, παλεύωκλέβω, σέβομαι
-έο (-έω)αι
κλαίω, φταίω, καίω
αναπνέω, λέω, πλέω, ρέω
-ένο (-αίνω)αιζεσταίνω, ανεβαίνω, φαίνομαιδένω, πλένω, μένω
[και τα λαϊκά: κρένω (μιλώ, απαντώ), ψένω (ψήνω), γένομαι (γίνομαι)]
-έρνο (-έρνω)εγδέρνω, γέρνω, φέρνωπαίρνω
-έρο (-αίρω)αι
χαίρω, συγχαίρω, εξαίρω
ξέρω φέρω
-ιάζο (-ιάζω)ιαγκαλιάζω, νευριάζω, βιάζομαιαδειάζω, χρειάζομαι
μοιάζω, μονοιάζω, νοιάζομαι
-ίζο (-ίζω)ιανθίζω, αντικρίζω, φτερνίζομαιμπήζω, πήζω, πρήζω
αναβρ(λ)ύζω, δακρύζω, γογγύζω, ολολύζω, κατακλύζω, κελαρύζω, συγχύζω, σφύζω, τανύζω
δανείζω
αθροίζω
-λο (-λλω)λλαναβάλλω, ανατέλλω, ποικίλλωθέλω, οφείλω, μέλει
-λό (-λώ)λαμελώ, γελώ, καλώ
κολλώ
-όνο (-ώνω)ώπληρώνω, κλειδώνω, γλιτώνω

-σο (-σσω)σσαναπτύσσω, απαλλάσσωαρέσω
-το (-ττω)ττπλήττω, φρίττω, εισπράττωθέτω, κείτομαι
-ίνοίνωδίνω, κλίνω, πίνω, κρίνω
ήνωαφήνω, σβήνω, στήνω, ψήνω
ύνωαμβλύνω, αμύνομαι, απευθύνω, απομακρύνω, βαρύνω, βραδύνω, γδύνω, διευθύνω,  ενθαρρύνω, επιμηκύνω, ευκολύνω, καταπραΰνω, κατευθύνω, λαμπρύνω, λύνω, μακρύνω, μεγεθύνω,  μικρύνω, μολύνω, ντύνω, ξύνω, οξύνω, παροτρύνω, φτύνω, χύνω,  σμικρύνω,
είνωκλείνω, τείνω


Ασκήσεις

Κατέβασε όλες τις παραπάνω ασκήσεις doc



Σχετική εικόνα
πηγη



Ορθογραφία μετοχών: -οντας, -ώντας // -μένος, -μένη, -μένο

1. Η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα που έχει κατάληξη -ονταςγράφεται:

με -ο-όταν η μετοχή δεν τονίζεται στο -ο-τρώγοντας, παίζοντας, βλέποντας
με -ώ-όταν η μετοχή τονίζεται στο -ώ-γελώντας, τραγουδώντας, ακολουθώντας

2. Η μετοχή του παθητικού ενεστώτα ή του παθητικού παρακείμενουσε [omenos]
● Γράφεται -όμενος όταν η μετοχή τονίζεται στο [ο], π.χ.
εργάζομαι - εργαζόμενος,
λέγω - λέγομαι - λεγόμενος,
έρχομαι - ερχόμενος
● Γράφεται -ωμενος όταν η μετοχή δεν τονίζεται στο [ο], π.χ.
ξηλώνομαι - ξηλωμένος,
διορθώνομαι - διορθωμένος,
λέγω - λέγομαι - ειπωμένος
Εξαίρεση: Μερικές μετοχές που προέρχονται από λόγια ρήματα της β' συζυγίας δεν ακολουθούν τον κανόνα και γράφονται με ώ, π.χ.
τιμώ - τιμώμενος,
προσδοκώ - προσδοκώμενος


Οι μετοχές του παθητικού παρακειμένου που τελειώνουν σε -μένος, -μένη, -μένο κανονικά γράφονται με ένα μ
π.χ. ιδρύω > ιδρυμένος, λύνω > λυμένος, καίω > καμένος.
Γράφονται με δύο μμ όταν το ρήμα από το οποίο προέρχονται είναι ρήμα της α' συζυγίας (π.χ. γράφω) και έχει χαρακτήρα π, β, φ (πτ, φτ). Μπορείς να δεις παρακάτω όλα τα ρήματα που γράφονται στον παρακείμενο με δύο μμ

Με χαρακτήρα π
εγκαταλείπω, επιτρέπωεγκαταλειμμένος, επιτετραμμένος (λογ.)
Με χαρακτήρα β
ανάβωθάβωκλέβω,κόβωκρύβωράβω,
σκάβω, σκύβω, στρίβω, στύβω, τρίβω, θλίβω
αναμμένος, θαμμμένος, κλεμμένος, κομμένος, κρυμμένος, ραμμένος, σκαμμένος, σκυμμένος, στριμμένος, στυμμένος, τριμμένος, θλιμμένος
Με χαρακτήρα φ
αλείφ(β)ω, βάφω, γράφω, γλείφω, γλύφω, στρέφω, θρέφωαλειμμένος, βαμμένος, γραμμένος, γλειμμένος, γλυμμένος, στραμμένος, θρεμμένος
Με χαρακτήρα πτ
απορρίπτω, αποκόπτω, βλάπτω, καλύπτω, συνάπτωαπορριμμένος (απορρίμματα), αποκομμένος, βλαμμένος, καλυμμένος, συνημμένος

Ασκήσεις





Εξαιρετικό Υλικό!Οι φωνές, οι συζυγίες και οι τάξεις του ρήματος στα Νέα Ελληνικά

Εξαιρετικό Υλικό!Οι φωνές, οι συζυγίες και οι τάξεις του ρήματος στα Νέα Ελληνικά (με ασκήσεις)



Σχετική εικόνα
πηγη

Τι είναι η φωνή;

Στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν πάρα πολλά ρήματα, όπως άλλωστε και σε κάθε γλώσσα, με τα οποία δηλώνουμε τι κάνουμε, π.χ. τρέχωγελώ,αδικώσφυρίζωανεβαίνωκοιμάμαιντύνομαιφιλιέμαι,περιποιούμαι κ.τ.λ.
Παρατηρώντας όλα αυτά τα ρήματα διαπιστώνουμε ότι στο α' ενικό πρόσωπο του ενεστώτα (δηλ. εγώ τώρα...) τελειώνουν σε δύο μόνο καταλήξεις:
  • στην κατάληξη, π.χ. τρέχω, ζω, αδικώ, σφυρίζω, ανεβαίνω
  • στην κατάληξη -μαι, π.χ. φαίνομαι,έρχομαι, κοιμάμαι, ντύνομαι, φιλιέμαι, περιποιούμαι
Για να μπορούμε, λοιπόν, να τα μελετάμε πιο εύκολα, χωρίζουμε τα ρήματα σε δύο μεγάλες κατηγορίες, ανάλογα με την κατάληξή τους. Τις κατηγορίες αυτές τις ονομάζουμε φωνές. Έτσι,
  • όσα ρήματα τελειώνουν σε -ω ανήκουν στην ενεργητικήφωνή, ενώ
  • όσα ρήματα τελειώνουν σε -μαι ανήκουν στηνπαθητική φωνή.
ΠΡΟΣΟΧΗ
Πολλά ρήματα τα συναντάμε και στις δυο φωνές, π.χ. γράφω – γράφομαι, μιλώ – μιλιέμαι.
Υπάρχουν ρήματα που τα συναντάμε μόνο στην ενεργητική φωνή, π.χ. ζω, ξυπνώ, τρέχω
Υπάρχουν ρήματα που τα συναντάμε μόνο στην παθητική φωνή, π.χ. έρχομαι, φαίνομαι. Τα ρήματα που έχουν μόνο παθητική φωνή ονομάζονται αποθετικά.

Για να δώσουμε κι έναν ορισμό, πιο επίσημο θα μπορούσαμε να πούμε ότι:


φωνές ονομάζονται οι ομάδες μορφολογικών τύπων των ρημάτων και είναι δύο, η ενεργητική και η παθητική.


ΠΡΟΣΟΧΗ
Μην μπερδεύουμε τις φωνές με τις διαθέσεις του ρήματος.
Η φωνή αναφέρεται μόνο στο είδος της κατάληξης.

Πώς βρίσκουμε σε ποια φωνή ανήκει ένα ρήμα;
Είπαμε ότι:
στηενεργητική φωνή ανήκουν όσα ρήματα έχουν στο α' ενικό του ενεστώτα κατάληξη -ω
στην παθητική φωνή ανήκουν όσα ρήματα έχουν κατάληξη στο α' ενικό του ενεστώτα σε -μαι.
Συνεπώς, μόλις δούμε ένα ρήμα να τελειώνει σε -ω, καταλαβαίνουμε ότι ανήκει στην ενεργητική, ενώ το ρήμα που τελειώνει σε -μαι ανήκει στην παθητική.

Αν μας δοθεί ένας τύπος του ρήματος που δεν είναι στο α' ενικό του ενεστώτα, τότε εμείς, για να καταλάβουμε σε ποια φωνή ανήκει, θα το μεταφέρουμε στο α' ενικό του ενεστώτα, δηλαδή στο εγώ και τώρα, π.χ.

τύπος ρήματοςστο α' ενικό ενεστώτα
(εγώ τώρα...)
θα είναι
γέλασαγελώενεργητική
γελάστηκαγελιέμαιπαθητική
έχω φιλήσειφιλώενεργητική
έχω φιληθείφιλιέμαιπαθητική
Ήρθε η ώρα της άσκησης και της εξάσκησης 




Τι είναι οι συζυγίες του ρήματος;

Χωρίσαμε ως τώρα τα ρήματα, σύμφωνα με την κατάληξη στο α' ενικό του ενεστώτα, σε δύο φωνές, την ενεργητική και την παθητική. Όμως, επειδή είμαστε προσεκτικοί και μελετηροί, διαπιστώσαμε ότι μπορούμε να χωρίσουμε τα ρήματα και σ' άλλες μικρότερες κατηγορίες, ανάλογα με τον τονισμό τους. Για παράδειγμα τα ρήματα της ενεργητικής φωνής δεν τονίζονται όλα στην ίδια συλλαβή, και από τα ρήματα της παθητικής άλλα τελειώνουν σε -ομαι και άλλα σε -ιέμαι ή -ούμαι. Για πρόσεξε τα παρακάτω:

α'β'
λύνω, γράφω, ντύνω, ξέρω, αφήνωμιλάω-μιλώ, γελάω-γελώ, αδικώ
λύνομαι, γράφομαι, ντύνομαιμιλιέμαι, γελιέμαι, αδικιέμαι-αδικούμαι, φοβάμαι

Όπως διαπιστώνεις από τα ρήματα της ενεργητικής φωνής άλλατονίζονται στην παραλήγουσα, (α' στήλη) ενώ άλλα  τονίζονται στηλήγουσα (β' στήλη). Από τα ρήματα της παθητικής φωνής άλλα τελειώνουν σε -ομαι και τονίζονται στην προπαραλήγουσα  κι άλλα τελειώνουν σε -ιέμαι ή -ούμαι ή -άμαι και τονίζονται στην παραλήγουσα.

Οι φιλόλογοι δεν μπορούσαν να αφήσουν αυτή τη διαφορά, χωρίς να την κατατάξουν σε κάποια κατηγορία. Έτσι, μπορούμε να χωρίσουμε τα ρήματα ανάλογα με τον τονισμό τους σε δύο συζυγίες:


  • στην α' συζυγία κατατάσσονται τα ρήματα που τονίζονταιστην παραλήγουσα της ενεργητικής π.χ. τρέχω, παίζω ή στηνπροπαραλήγουσα  της παθητικής, π.χ. λύνομαι, γράφομαι
  • στη β' συζυγία κατατάσσονται τα ρήματα που τονίζονται στηλήγουσα της ενεργητικής, π.χ. μιλώ, γελώ (ή στην παραλήγουσα αν είναι σε -άω, μιλάω) και στηνπαραλήγουσατης παθητικής, π.χ. μιλιέμαι, προσποιούμαι, φοβάμαι.


Δυστυχώς δεν τελειώνουν εδώ τα βάσανα...

Μελετώντας πάλι τα ρήματα της β' συζυγίας, διαπιστώνουμε από τον τρόπο που κλίνονται ότι δεν έχουν τις ίδιες καταλήξεις:

ενεργητική
αγαπώ ή αγαπάω
αγαπάς
αγαπά ή αγαπάει
αγαπάμεή αγαπούμε
αγαπάτε
αγαπούν(ε)
θεωρώ
θεωρείς
θεωρεί
θεωρούμε
θεωρείτε
θεωρούν
παθητική
αγαπιέμαι
αγαπιέσαι
αγαπιέται
αγαπιόμαστε
αγαπιέστεή αγαπιόσαστε
αγαπιούνταιή αγαπιόνται
θεωρούμαι
θεωρείσαι
θεωρείται
θεωρούμαστε
θεωρείστε
θεωρούνται
θυμούμαι/άμαι
θυμάσαι
θυμάται
θυμούμαστε/θυμόμαστε
θυμάστε/θυμόσαστε
θυμούνται

Αφού διαφέρουν ως προς τον τρόπο που κλίνονται, ας τα κατατάξουμε σε δύο τάξεις.


  • Στην α' τάξη θα ανήκουν εκείνα τα ρήματα της β' συζυγίας  που κλείνονται στην ενεργητική σε -ώ, -άς, -ά και στην παθητική σε -ιέμαι, -ιέσαι, -ιέται
  • Στη β' τάξη θα ανήκουν εκείνα τα ρήματα της β' συζυγίας που κλείνονται στην ενεργητική σε -ώ, -είς, -εί και στην παθητική σε-ούμαι, -είσαι, είται ή ούμαι/άμαι, -άσαι, -άται




Συγκεντρωτικός πίνακας

Οι φωνές
ενεργητική φωνήπαθητική φωνή
γράφω, γελώ, θεωρώγράφομαι, γελιέμαι, θεωρούμαι
ανήκουν όσα έχουν κατάληξη -ω στο α' πρόσωπο της οριστικής του ενεστώταανήκουν όσα ρήματα έχουν κατάληξη -μαι στο α' ενικό της οριστικής του ενεστώτα

Οι συζυγίες
α' συζυγίαβ' συζυγία
γράφω - γράφομαι
στην ενεργητική τονίζεται στην παραλήγουσα
στην παθητική τονίζεται στην προπαραλήγουσα
γελώ - γελιέμαι, θεωρώ - θεωρούμαι, θυμάμαι
στην ενεργητική τονίζεται στη λήγουσα
στην παθητική τονίζεται στην παραλήγουσα
α' τάξηβ' τάξη
ώ ή άω 
άς 
ά ή άει
-ιέμαι
-ιέσαι
-ιέται

-είς
-εί
-ούμαι ή -άμαι
-είσαι ή -άσαι
-είται ή -άται

Ήρθε η ώρα της άσκησης και της εξάσκησης